Lęk społeczny (fobia społeczna)

Lęk społeczny to zaburzenie psychiczne polegające na silnym i utrwalonym lęku przed sytuacjami społecznymi, w których dana osoba może być oceniana przez innych. Osoby doświadczające lęku społecznego obawiają się kompromitacji, krytyki, odrzucenia lub tego, że ich zachowanie zostanie odebrane jako niezręczne, nieadekwatne lub „gorsze”. Lęk ten nie jest zwykłą nieśmiałością – często znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie, relacje i życie zawodowe.

Na czym polega lęk społeczny?
Zgodnie z klasyfikacją DSM-5, lęk społeczny charakteryzuje się intensywnym lękiem lub niepokojem w jednej lub wielu sytuacjach społecznych, takich jak rozmowy z innymi, wystąpienia publiczne, spotkania towarzyskie, jedzenie lub pisanie w obecności innych osób. Kluczowym elementem jest obawa przed negatywną oceną oraz silne przekonanie, że własne objawy lęku będą widoczne i źle odebrane.

Lęk pojawia się niemal zawsze w sytuacjach społecznych, jest nieproporcjonalny do realnego zagrożenia i często prowadzi do unikania tych sytuacji lub przeżywania ich z ogromnym dyskomfortem.

Objawy lęku społecznego
Objawy mogą mieć charakter psychiczny, fizyczny i behawioralny:

Objawy emocjonalne i poznawcze:
– silny lęk przed oceną, krytyką lub ośmieszeniem
– nadmierne skupienie na sobie i swoich reakcjach
– natrętne myśli typu „na pewno źle wypadnę”, „wszyscy zobaczą, że się denerwuję”
– rozpamiętywanie sytuacji społecznych po ich zakończeniu
– niskie poczucie własnej wartości

Objawy fizyczne:
– kołatanie serca, drżenie rąk lub głosu
– pocenie się, zaczerwienienie twarzy
– napięcie mięśni, zawroty głowy
– nudności, suchość w ustach

Objawy behawioralne:
– unikanie sytuacji społecznych
– wycofywanie się z relacji
– stosowanie tzw. zachowań zabezpieczających (np. unikanie kontaktu wzrokowego, mówienie bardzo cicho, przygotowywanie „na zapas” wypowiedzi)

Jak lęk społeczny jest rozumiany w terapii CBT?
W nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT), m.in. w ujęciu Davida M. Clarka i Adriana Wellsa oraz Stefana Hoffmanna, lęk społeczny jest podtrzymywany przez specyficzne mechanizmy poznawcze i behawioralne. Należą do nich:
– nadmierna koncentracja uwagi na sobie i swoich objawach lęku
– zniekształcone przekonania na temat siebie i oczekiwań innych
– unikanie sytuacji społecznych oraz zachowania zabezpieczające, które chwilowo obniżają lęk, ale długofalowo go utrwalają
– negatywna interpretacja własnego zachowania po sytuacji społecznej

W terapii CBT celem jest stopniowe zmienianie tych mechanizmów: praca nad myślami automatycznymi, ograniczanie unikania, nauka bardziej realistycznego postrzegania siebie oraz doświadczeniowe sprawdzanie obaw w bezpiecznych warunkach terapeutycznych.

Kiedy warto szukać pomocy?
Jeśli lęk przed sytuacjami społecznymi jest intensywny, długotrwały i wpływa na relacje, pracę lub jakość życia, warto rozważyć konsultację z psychoterapeutą. Lęk społeczny jest zaburzeniem, z którym można skutecznie pracować, a odpowiednio dobrana psychoterapia pozwala stopniowo odzyskać swobodę, pewność siebie i większą satysfakcję z kontaktów z innymi.